Fon krizinin ardından yüz binlerce yatırımcı aynı soruları soruyor: Param geri gelecek mi, kime dava açmalıyım, şimdi mi açmalıyım? Bu sorular forumlarda, bankalarda ve aile sofralarında konuşuluyor. Geçenlerde Emin Çapa'nın programında bu soruları ceza ve tazminat hukuku açısından konuştuk. Burada o konuşmayı yatırımcının işine yarayacak şekilde, maddeler hâlinde özetliyorum.

1. Hemen dava açmalı mıyım?

Çoğu yatırımcı için ilk doğru adım beklemek ve delil toplamaktır. Devletin yürüttüğü tasfiye ve ödeme süreci sürüyor. Gündemdeki yasal düzenlemeler, bugün açılacak davaların seyrini de etkileyebilir. Geçmişteki benzer krizlerde de sonradan çıkan yasal düzenlemeler, açılmış davaların akıbetini değiştirdi. Bu yüzden önce ne kadar zarar ettiğinizi tasfiye sonrası netleştirin. Hakkınızı korumanın yolu bu süreyi boşa geçirmemek, belgeleri bugünden toplamaktır.

2. Manipülasyon mu, dolandırıcılık mı? Bu fark yatırımcı için neden önemli?

Sermaye Piyasası Kanunu'ndaki suçlarda soruşturma yapılabilmesi için SPK'nın Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuru yapması gerekir (SPKn m.115). Bu bir muhakeme şartıdır ve böyle bir davada katılan sıfatını Kurul kazanır. Soruşturma örgüt ve nitelikli dolandırıcılık suçlarını da kapsıyorsa tablo değişir. Dolandırıcılık suçunda parasını kaybeden yatırımcı suçtan zarar gören konumundadır ve kamu davasına katılma imkânını değerlendirebilir. Hangi suçlardan iddianame düzenleneceği, yatırımcının ceza davasındaki yerini belirleyecek.

3. SPK'ya dava açılabilir mi?

Açılabilir, ama kolay bir yol değil. Geçmiş krizlerde SPK'ya karşı açılan tazminat davalarının büyük kısmı, idarenin eylemi ile yatırımcının zararı arasında illiyet bağı kurulamadığı için sonuç vermedi. Bu davalarda belirleyici soru şu olacak: Düzenleyici kurum somut uyarıları ve bilgileri aldıktan sonra zamanında önlem aldı mı? Bu ispatlanabilirse tartışma açılır. Yine de idari yargıda kesin sonuç almanın yıllar sürebileceğini hesaba katmak gerekir.

4. Portföy yönetim şirketine ve yöneticilerine dava açmalı mıyım?

Hukuken mümkün. Pratikte ise bu şirketlerin ve yöneticilerinin mal varlıklarına zaten el konuldu ve bu varlıklar tasfiyede kullanılacak. Dava kazanılsa bile tahsil edilecek bir varlık kalmayabilir. Bu yolun değeri, tasfiyenin sonucuna bağlı.

5. "Şu fonu al" diyen bankacım sorumlu mu?

Bu soru en çok sorulan ve bence en çok gözden kaçan soru. Bankada ya da aracı kurumda konuştuğunuz kişinin lisansı önemli:

• Müşteri temsilcisi işlem yapar, tavsiye veremez.
• Yatırım danışmanı tavsiye verir, sizin yerinize işlem yapamaz.
• Portföy yöneticisi sözleşmeyle sizin adınıza takdir hakkı kullanabilir.

Size bir fonu "alın" diye öneren kişinin buna yetkisi yoksa, ya da ortada gerekli sözleşme olmadan hesabınız fiilen yönetildiyse, kurumun sorumluluğu gündeme gelir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin onadığı bir kararda (23.03.2022, 2020/2384 E., 2022/2316 K.), portföy yönetimi sözleşmesi olmadan müşteri hesabını fiilen yöneten banka zarardan %60 oranında sorumlu tutuldu. Kararda yatırımcıya da %40 müterafik kusur verildi: Yatırımcının da hesabını izlemesi beklenir. Bu yüzden telefon kayıtlarınızı, mesajlarınızı ve e-postalarınızı bugünden saklayın ve kurumdan isteyin.

6. İmzaladığım formlar ne anlama geliyor?

Serbest fonlar nitelikli yatırımcıya yöneliktir. Bu statü için gerekli beyan, test ve sözleşmelerin usulüne uygun yapılmış olması gerekir. Formlarınız yoksa, eksikse ya da yönlendirmeyle doldurulduysa, bu kurumun sorumluluğunu tartışmaya açar. Para piyasası fonları ise nitelikli yatırımcı şartı aranmayan, düşük riskli olarak sunulan ürünlerdi. Bu fonların nasıl pazarlandığı da ayrıca değerlendirilmeli.

7. Fonu saklayan kuruluşun sorumluluğu var mı?

Az bilinen bir konu: Fon varlıkları bir saklayıcı kuruluşta tutulur ve bu kuruluşun izleme yükümlülükleri vardır. Saklayıcının bu yükümlülükleri yerine getirip getirmediği araştırılması gereken bir başka sorumluluk halkasıdır.

8. Fon almadım ama borsadaki düşüşte zarar ettim. Dava açabilir miyim?

Herkes her davayı açabilir. Ama bu davanın başarı şansı yok demek dürüst bir cevap olur. Piyasanın genelinden kaynaklanan değer kayıplarında illiyet bağı kurulamaz. Sermaye piyasalarına giren yatırımcının piyasa riskini üstlendiği kabul edilir. Yargıtay ve Danıştay içtihadı da bu yöndedir.

9. Kısa sürede çok kazanan yatırımcı suçlu mudur?

Hayır. Fahiş kazanç tek başına suçun delili değildir. Bir kişiyi sorumlu tutmak için, manipülatif işlemlere katkısının ya da içeriden bilgiyle hareket ettiğinin somut olarak ortaya konması gerekir. Bu kişilerin durumu, kazancın ne olduğuna değil, bu bağlantının kurulup kurulamayacağına göre belirlenecek.

Etkin pişmanlık da sık karıştırılıyor. Piyasa dolandırıcılığında etkin pişmanlık için elde edilen menfaatin iki katının, en az 500.000 TL, Hazineye ödenmesi gerekir (SPKn m.107/3). Ödeme soruşturma başlamadan önce yapılırsa ceza verilmez; soruşturma evresinde yapılırsa ceza yarı oranında indirilir. Bu şartları taşımayan bir "gönüllü iade" etkin pişmanlık sayılmaz.

Son söz

Bu dosya on, yirmi ya da yüz kişiyle kapanacak bir hikâye değil. Ceza soruşturması, tasfiye ve tazminat süreçleri yıllara yayılacak. Yatırımcı için en değerli şey, paniğe kapılmadan delillerini korumak ve somut durumunu bir hukukçuyla değerlendirmektir.

Av. Kazım Yiğit Akalın · Ekim 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, somut bir dosya için hukuki görüş yerine geçmez.

video